Nowelizacja Kodeksu Karnego w zakresie przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

AUTOR: Oliwia Rapa – Dział Prawa Karnego

Sejm Rzeczypospolitej Polskiej na posiedzeniu dnia 7 listopada 2025 r. przegłosował nowe przepisy dotyczące poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego. Spośród proponowanych przepisów na uwagę zasługuje zwłaszcza nowy art. 178d Kodeksu Karnego stanowiący że:

„Kto prowadzi pojazd mechaniczny rażąco przekraczając prędkość oraz rażąco naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym i przez to naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.”

Jest to niezwykle istotna zmiana dla kierowców. Dotychczas bowiem w Kodeksie Karnym przepisem najbardziej zbliżonym do omawianego był art. 174 k.k. penalizujący sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji. Niemniej nie każda niebezpieczna sytuacja na drodze, narażająca człowieka na niebezpieczeństwo utraty życia albo narażająca na doznanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia w inny sposób stanowi sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy w komunikacji. Katastrofę należy bowiem rozumieć jako pewne zdarzenie w ruchu lądowym, morskim lub powietrznym, zakłócające w sposób nagły i groźny ruch lądowy, morski lub powietrzny oraz sprowadzające konkretne, rozległe i dotkliwe skutki obejmujące większą liczbę ludzi lub mienie w znacznych rozmiarach oraz niosące ze sobą zagrożenie bezpieczeństwa powszechnego[1] (zob. M. Budyn-Kulik [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa (red.), Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX 2024, art. 173, teza 3). Brakowało zatem penalizowania czynu o mniej „rozległej” dyspozycji jak ta wskazana w art. 174 k.k., ale również tragicznego w skutkach.

Przechodząc do analizy proponowanego art. 178d k.k. w pierwszej kolejności zwrócić uwagę należy na przesłankę „rażącego” przekroczenia prędkości i „rażącego” naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. W pierwotnej wersji projektu ustawodawca zaproponował rozwiązanie, w którym wypełnienie znamion czynu zabronionego miałoby być uzależnione od konkretnej wartości liczbowej. Przepis ten przed wprowadzonymi poprawkami zakładał, że karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 podlegał będzie ten, kto prowadzi pojazd mechaniczny w sposób rażąco naruszający zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, zagrażając swoim zachowaniem bezpieczeństwu innej osoby, i z prędkością większą od dopuszczalnej:

• co najmniej połowę na autostradzie (tj. 210 km/h) lub drodze ekspresowej (tj. 180 km/h), a jeżeli prędkość ta została ograniczona znakiem drogowym – co najmniej dwukrotnie, albo
• co najmniej dwukrotnie – na innej drodze publicznej.

Rezygnacja z tego rozwiązania była uzasadniona. Kazuistyczne rozróżnienie odnośnie dopuszczalnej prędkości w zależności od rodzaju drogi, po której poruszał się kierowca, mogłoby prowadzić do braku zastosowania dyspozycji przepisu w przypadkach społecznie uzasadnionych. W obecnym brzmieniu przepisu art. 178d k.k. zmieniono zatem znamię przekroczenia „umownie” skonkretyzowanej prędkości na bardzo ogólne w swoim charakterze znamię „rażącego przekroczenia prędkości”. W konsekwencji wydaje się, że celem ustawodawcy jest nie tylko zapewnienie przestrzegania przez kierowców przepisów dotyczących ograniczeń prędkości, lecz także dostosowywania prędkości do warunków panujących na drodze i konkretnych okoliczności.

„Zwykłe” naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym może być dokonane poprzez świadome postąpienie wbrew zakazom i nakazom obowiązującym w ruchu drogowym albo naruszenie tych zasad polegające na dokonaniu manewru błędnego (choć nie zabronionego) w określonej sytuacji drogowej. Jednakże, żeby zakwalifikować dane naruszenie zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym jako rażące, działania kierowcy muszą być silnie brawurowe, obarczone dużym prawdopodobieństwem spowodowania wypadku oraz dalekie od zwykłego błędu czy zaniedbania.

Przesłanki powyższe mogą jednak powodować poważne wątpliwości interpretacyjne po stronie kierowców z uwagi na nieostrość przesłanek rażącego przekroczenia prędkości oraz rażącego naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Wydaje się jednak, że taki zabieg ze strony ustawodawcy ma na celu wzbudzenie u kierowców respektu generalnie do przepisów drogowych, tak, żeby Ci nie analizowali np. ile kilometrów na godzinę mogą przekroczyć ponad limit, żeby nie ponieść zbyt dużego uszczerbku.

Kolejnym aspektem zasługującym na uwagę jest znamię skutkowe narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienia skutku określonego w art. 156 § 1 (ciężki uszczerbek na zdrowiu) lub w art. 157 § 1 (naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1). Niebezpieczeństwem jest obiektywna sytuacja wynikająca z pewnego układu rzeczy i zjawisk, która rodzi wysokie prawdopodobieństwo nastąpienia uszczerbku w dobrach prawnych. Prawdopodobieństwo ziszczenia się następstw opisanych w dyspozycji tego przepisu musi być realne, a nie tylko potencjalne. Układ, o którym mowa, charakteryzuje określona dynamika, przechodzenie z jednego stanu w inny. Stan niebezpieczeństwa, będąc sam w sobie zmianą w świecie zewnętrznym, prowadzić może również do dalszych zmian[2] (A. Zoll, KK. Komentarz. Część szczególna, t. 2, 2006, s. 380). Bezpośredniość niebezpieczeństwa rozumieć przy tym należy bądź jako nieuchronne następstwo dalszego niebezpiecznego dla życia lub zdrowia rozwoju sytuacji, bądź jako wysokie prawdopodobieństwo jego wystąpienia, zwłaszcza w braku podjęcia adekwatnych działań ze strony sprawcy danej sytuacji.

Omawiany przepis może budzić wątpliwości, natomiast jego wprowadzenie zdaje się być zasadne, a nawet konieczne. W raporcie rocznym Komendy Głównej Policji wskazane jest, że w roku 2024 do Policji zgłoszono 21 519 wypadków drogowych mających miejsce na drogach publicznych, w strefach zamieszkania lub strefach ruchu, przy czym śmierć poniosło 1 896 osób, natomiast rannych było 24 782 osób (w tym ciężko rannych – 7 796). Kolizji drogowych w 2024 roku zgłoszono natomiast 390 580. Wskazać należy, że każdy z podanych wskaźników wykazuje tendencję rosnącą. Jawi się jednak pytanie, jak omawiany przepis będzie funkcjonował w praktyce i czy rzeczywiście osiągnie swój skutek w postaci poprawy bezpieczeństwa na polskich drogach.

———————————————-

[1] M. Budyn-Kulik [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa (red.), Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX 2024, art. 173, teza 3

[2] A. Zoll, KK. Komentarz. Część szczególna, t. 2, 2006, s. 380