Od 5 marca 2026 nowe przepisy dotyczące obywateli Ukrainy – wygaszanie tzw. specustawy dotyczącej pomocy obywatelom Ukrainy

W czwartek, 19 lutego 2026 r. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Karol Nawrocki podpisał ustawę o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Przypomnijmy, że ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa obowiązywała od początku 2022 r. Nowa ustawa kończy funkcjonowanie tzw. specustawy ukraińskiej, której przepisy upraszczały zasady pobytu, pracy, dostępu do świadczeń społecznych i edukacji dla obywateli Ukrainy przybyłych do Polski po 24 lutego 2022 r. (a w przypadku pracy – również tych, którzy przebywali w Polsce jeszcze przed wybuchem konfliktu).

Zgodnie przepisami nowej ustawy, do dnia 4 marca 2027 r. przedłużeniu ulega:

• ochrona czasowa dla obywateli Ukrainy oraz członków ich rodziny posiadających numer PESEL ze statusem UKR,
• ważność dokumentów obywateli Ukrainy: wiz krajowych, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu, polskich dokumentów tożsamości cudzoziemca, dokumentów „zgoda na pobyt tolerowany” oraz uprawnień wynikających z ruchu bezwizowego,
• zawieszenie biegu terminów na załatwianie spraw pobytowych przez urzędy wojewódzkie.

Ustawa wprowadza zmiany w zakresie warunków uzyskania i zachowania ochrony czasowej po 4 marca 2026 r. Aby uzyskać numer PESEL ze statusem UKR konieczne będzie złożenie wniosku o nadanie numeru PESEL w ciągu 30 dni od wjazdu do Polski. Brak takiej rejestracji może skutkować utratą statusu ochrony czasowej.

Z kolei osoby, które uzyskały PESEL ze statusem UKR bez okazania paszportu lub innego dokumentu tożsamości ze zdjęciem, muszą zaktualizować swoje dane do 31 sierpnia 2026 r. Brak aktualizacji skutkować będzie utratą ochrony czasowej od 1 września 2026 r i zmianą statusu na „NUE”, a tym samym – utratą prawa pobytu.

Ważna zmiana dotyczy możliwości wykonywania pracy na uproszczonych zasadach, tj. na podstawie powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy. Obywatele Ukrainy objęci ochroną czasową (posiadający PESEL ze statusem UKR) nadal będą mogli pracować na podstawie powiadomień o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy. Z kolei obywatele Ukrainy przebywający na terytorium RP legalnie, lecz nieposiadający statusu UKR będą mogli wykonywać pracę na dotychczasowych zasadach do dnia 4 marca 2029 r. Ustawa przewiduje bowiem 3-letni okres przejściowy, w którym obywatele Ukrainy legalnie przebywający w Polsce mogą podejmować i kontynuować wykonywanie pracy na podstawie powiadomienia. Po upływie tego czasu, obywatele Ukrainy nieobjęci ochroną czasową będą musieli posiadać inny tytuł uprawniający do wykonywania pracy.

Ustawa wprowadza karę grzywny za niedopełnienie obowiązku złożenia powiadomienia, w wysokości od 1000 zł do 3000 zł.

Przepisy dotyczące powiadomień mają zostać przeniesione z tzw. specustawy ukraińskiej do ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium RP, a obowiązek powiadomienia może objąć także osoby dotychczas zwolnione z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie innych przepisów.

Jeżeli chodzi o prowadzenie działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy w dowolnej formie, to od dnia 5 marca 2026 r. nastąpi powrót do zasad ogólnych wynikających z ustawy o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium RP. Osoby, które posiadają status ochrony czasowej w Polsce, będą nadal mogły zakładać nowe jednoosobowe działalności gospodarcze i prowadzić je na takich samych zasadach jak obywatele RP.

Z kolei osoby nieobjęte ochroną tymczasową, będą mogły kontynuować prowadzenie działalności założonej i prowadzonej  przed 5 marca 2026 r., ale po tym terminie nie będą mogły rejestrować nowych JDG, chyba że będzie je do tego uprawniać podstawa pobytowa, m.in. zezwolenie na pobyt stały, zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE, Niebieska Karta UE czy kilka rodzajów zezwoleń na pobyt czasowy.

Należy także wspomnieć o możliwości uzyskania zezwoleń na pobyt czasowy przez obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową. Przypominamy, że od tego roku obywatele Ukrainy posiadający status UKR będą mogli ubiegać się o wydanie karty pobytu CUKR.

Karta ta ma być wydawana na okres trzech lat i zapewniać jej posiadaczom szeroki zakres uprawnień, w tym swobodny dostęp do rynku pracy, możliwość prowadzenia działalności gospodarczej na zasadach obowiązujących obywateli RP oraz prawo do podróżowania na jej podstawie w strefie Schengen przez okres do 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu, analogicznie jak w przypadku kart pobytu wydanych w związku z udzieleniem zezwolenia na pobyt.

Okres pobytu na podstawie karty CUKR ma być również zaliczany do okresu wymaganego do uzyskania zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. Uzyskanie karty CUKR będzie możliwe pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek:

• posiadanie statusu UKR w dniu 4 czerwca 2025 r.,
• zachowanie tego statusu w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu,
• nieprzerwane posiadanie statusu UKR przez co najmniej 365 dni.

Ważne! Uzyskanie karty CUKR będzie równało się utracie statusu UKR.

Możliwość składania wniosków o wydanie karty CUKR jest przewidziana jedynie w formie elektronicznej, za pośrednictwem systemu MOS. Ta funkcjonalność nie została jeszcze uruchomiona.