Dyrektywa „Right to Repair” – najważniejsze zmiany dla producentów i konsumentów

Od 31 lipca 2026 r. państwa członkowskie Unii Europejskiej mają obowiązek stosowania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1799 z 13 czerwca 2024 r. w sprawie wspólnych zasad promujących naprawę towarów. Celem nowych regulacji jest zwiększenie dostępności napraw oraz ograniczenie praktyk, które sprawiały, że zakup nowego urządzenia często był bardziej opłacalny niż usunięcie usterki.

Dyrektywa stanowi element szerszej polityki Unii Europejskiej na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym. Założenie jest proste – produkty powinny służyć dłużej, być łatwiejsze do naprawy i generować mniej odpadów. Z perspektywy konsumentów oznacza to przede wszystkim lepszy dostęp do usług naprawczych oraz niższe koszty utrzymania sprzętu w dłuższej perspektywie.

Kluczowe rozwiązania przewidziane w dyrektywie

Jednym z najważniejszych rozwiązań przewidzianych w dyrektywie jest wprowadzenie obowiązku naprawy określonych kategorii produktów. Dotyczy to m.in. pralek, zmywarek, lodówek, odkurzaczy, telefonów komórkowych, wyświetlaczy elektronicznych czy niektórych urządzeń grzewczych. Obowiązek ten nie ma jednak charakteru bezwzględnego – producent nie będzie zobowiązany do naprawy, jeżeli okaże się ona niemożliwa.

Nowe przepisy mają wyeliminować bariery, które przez lata utrudniały naprawianie sprzętu. Producent nie będzie mógł stosować rozwiązań technicznych ani postanowień umownych, które bez uzasadnionej przyczyny utrudniają naprawę. Co więcej, nie będzie mógł odmówić jej wykonania wyłącznie dlatego, że urządzenie było wcześniej naprawiane przez inny serwis.

Istotnym elementem reformy są również przepisy dotyczące części zamiennych. Producenci, którzy udostępniają części zamienne i narzędzia do objętych dyrektywą produktów, będą zobowiązani oferować je po rozsądnych cenach, które nie będą zniechęcały do napraw.

Nowością będzie także większa przejrzystość rynku usług naprawczych. Producenci zostaną zobowiązani do publikowania informacji o usługach naprawy oraz orientacyjnych cen typowych napraw. Dodatkowo powstanie europejska platforma internetowa ułatwiająca znalezienie serwisów naprawczych oraz sprzedawców odnowionych produktów.

Co zmieni się dla konsumentów?

W praktyce nowe przepisy mają sprawić, że naprawa stanie się rzeczywistą alternatywą dla zakupu nowego urządzenia. Dotychczas wielu konsumentów rezygnowało z niej ze względu na brak informacji o możliwościach naprawy, utrudniony dostęp do usług serwisowych oraz praktyki producentów, które ograniczały lub utrudniały naprawę produktów. Niejednokrotnie koszt usunięcia usterki zbliżał się do ceny nowego urządzenia, co prowadziło do jego wymiany mimo możliwości naprawy.

Nowe regulacje mają odwrócić ten trend. Konsumenci zyskają większą swobodę wyboru miejsca naprawy, lepszy dostęp do części zamiennych oraz większą przejrzystość kosztów usług. Nie oznacza to jednak, że każda naprawa będzie tania lub możliwa. Dyrektywa nie nakłada obowiązku naprawy w sytuacji, gdy jest ona niemożliwa, a producenci nadal będą mogli powoływać się na uzasadnione względy związane m.in. z bezpieczeństwem produktów czy ochroną własności intelektualnej.

Polska ustawa wdrażająca dyrektywę

Termin implementacji dyrektywy upływa 31 lipca 2026 r. W Polsce trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz niektórych innych ustaw. Obecnie projekt znajduje się na etapie opiniowania, natomiast jego przyjęcie przez Radę Ministrów planowane jest na III kwartał 2026 r.

Projekt przewiduje szereg rozwiązań wzmacniających pozycję konsumentów. Jednym z najistotniejszych jest wprowadzenie zasady, zgodnie z którą wybór naprawy jako sposobu doprowadzenia towaru do zgodności z umową będzie skutkował jednorazowym wydłużeniem o 12 miesięcy okresu odpowiedzialności przedsiębiorcy za brak zgodności towaru z umową. Przedsiębiorca będzie również zobowiązany poinformować konsumenta o możliwości wyboru pomiędzy naprawą a wymianą oraz o skutkach wyboru naprawy. Projekt przewiduje także możliwość użyczenia konsumentowi sprzętu zamiennego na czas naprawy oraz – za jego wyraźną zgodą – wymianę towaru na produkt poddany odnowieniu.

Projekt wprowadza również administracyjne kary pieniężne za niewykonywanie obowiązków wynikających z nowych przepisów. W zależności od rodzaju i skali naruszenia mogą one wynosić od 500 zł do 20 000 zł, a w przypadku ponownego naruszenia – nawet do 40 000 zł. Nowe kompetencje kontrolne otrzyma Inspekcja Handlowa, a Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zyska nową podstawę do prowadzenia postępowań dotyczących naruszenia zbiorowych interesów konsumentów.

Wątpliwości i uwagi do projektu

Mimo pozytywnego kierunku zmian projekt ustawy budzi również pewne wątpliwości interpretacyjne. W toku konsultacji zwraca się uwagę przede wszystkim na brak doprecyzowania pojęć takich jak „rozsądna cena”, „rozsądny czas” czy „niemożliwość naprawy”. Nie wskazano bowiem kryteriów, które pozwalałyby jednoznacznie ocenić, kiedy cena naprawy lub czas jej wykonania spełniają ustawowe wymagania.

Wątpliwości dotyczą również obowiązku publikowania orientacyjnych cen napraw. W przypadku urządzeń, które mogą ulegać bardzo różnym awariom, określenie reprezentatywnych kosztów może okazać się trudne i mało użyteczne dla konsumentów. W praktyce bardziej funkcjonalnym rozwiązaniem mogłoby być publikowanie przedziałów cenowych lub przykładowych kosztów najczęściej wykonywanych napraw. Podnoszona jest także potrzeba doprecyzowania wyjątków od zakazu utrudniania napraw, zwłaszcza w odniesieniu do cyberbezpieczeństwa, ochrony danych użytkowników oraz bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń.

Podsumowanie

Dyrektywa Right to Repair stanowi jedną z najważniejszych zmian w unijnym prawie konsumenckim ostatnich lat. Jej celem jest nie tylko zwiększenie ochrony konsumentów, ale również zmiana modelu korzystania z elektroniki i sprzętu AGD – z kultury wymiany na kulturę naprawy. Choć nowe przepisy nie wyeliminują wszystkich problemów związanych z serwisowaniem urządzeń, powinny zwiększyć konkurencję na rynku napraw oraz uczynić naprawę bardziej opłacalnym wyborem niż dotychczas.